HERBA - DOKONG ANAK (Part 3)

DOKONG ANAK (Phyllanthus amarus, P. niruri, P. urinaria atau P. debelis) adalah sejenis herba yang telah dikenalpasti oleh Jabatan Pertanian dan Herbs Development Office (HD) sebagai sejenis herba berpotensi tinggi untuk di komersilkan. Saya mengenali pokok dokong anak ini yang tumbuh meliar dikeliling rumah di Johor dahulu sebagai rumpai sahaja. Kini dokong anak juga dinamakan sebagai Buah amin, Nipon-nipon (Malaysia), Chanca piedra (India), Tumbuhan Meniran (Indonesia), Quebra pedra (Amerika Selatan), Zhen chu cao, ye xia zhu (China), Stone breaker dan sebagai Shatter stone (lnggeris). Tumbuhan renek ini adalah daripada keluarga Euphorbiaceae. Dukung anak atau juga dikenali dengan buah amin ialah sejenis rumpai yang boleh tumbuh di kawasan yang mempunyai habitat yang berbeza-beza daripada tanah gambut, tanah granit, tanah mineral, tanah bris dan pelbagai jenis tanah lagi. Tumbuhan ini banyak terdapat sama ada di kawasan lembap dan kering, di kawasan kebun atau tanah terbiar. Walaupun tumbuhan ini dianggap sebagai rumpai bagi petani, ia juga merupakan tumbuhan yang mempunyai khasiat perubatan yang bernilai bagi pengamal perubatan tradisional. Genus Phyllanthus ini mempunyai lebih 500 spesies dan sebahagian daripadanya mempunyai nilai perubatan dan digunakan untuk rawatan pelbagai penyakit sama ada oleh penduduk di kawasan tropika atau suhu sederhana. alam beberapa rujukan penulis dapati secara tradisi tumbuhan ini banyak digunakan dalam sistem perubatan Ayurvedik, Yunani, perubatan Cina dan Amerika Selatan untuk rawatan penyakit berkaitan buah pinggang seperti batu karang, malaria, asma, pelawas kencing, penambah selera makan dan penyakit yang berkaitan hati. Di Malaysia, tumbuhan ini ini banyak juga digunakan untuk rawatan kencing manis, darah tinggi, gigitan serangga berbisa, cirit-birit, gatal­-gatal dan jaundis. Sejak akhir-akhir ini, kajian saintifik terhadap tumbuhan ini mula diberi perhatian khusus oleh para penyelidik memandangkan ia mempunyai sifat antivirus terutama virus hepatitis B. Antara spesies ubatan didapati daripada dokong anak yang digunakan di Malaysia ialah Phyllanthus acidus (Pokok cermai), Phyllanthus emblica (Pokok Melaka) dan ketiga adalah Phyllanthus pluchea (Pokok naga buana). Artikel subuuh ini saya mampu membaca beberapa buah buku dan jurnal untuk ditulis dalam "Anim Agro Technology" mengenai potensi herba Dokong Anak yang boleh dikomersilkan di Malaysia.

Pengurusan musuh perosak bagi dokong anak perlu dilakukan disepanjang penanaman. Sehingga kini dilaporkan bahawa pengeluaran dukung anak sama ada di kawasan tanah bris, aluvium atau gambut tidak menghadapi banyak masalah. Walau bagaimanapun bagi penanaman di kawasan yang lembap atau redup terdapat serangan oleh Kutu Daun boleh memberi masalah yang besar. Kini dengan cara menggunakan sungkupan plastik pantul cahaya banyak membantu menghalang serangan kutu daun. Dalam keadaan yang serius, racun perosak biopestisid seperti ekstrak biji pokok mambu boleh digunakan. Serangan penyakit lain yang mungkin berlaku adalah seperti layu atau lecuh anak benih dan yang terkini adalah oleh koya. Koya yang berwarna keputihan ini akan menyebabkan daun dokong anak rosak dan tidak bermutu. Beberapa kajian kawalan perosak ini secara organik telah dilakukan.

Penuaian hasil dokong anak hendaklah dijalankan pada masa yang bersesuaian untuk memastikan hasil dan kualiti bahan yang dipetik pada tahap maksimum. Ini kerana apabila pokok mencapai tahap umur kematangan tertenyu akan menghasikal fitokimia yang dikehendakki dalam kilang memproses. Lazimnya apa yang penulis lihat, masa penuaian amat bergantung kepada spesies dan kesuburan tanaman, tanaman dukung anak sedia untuk dituai selepas 8 hingga 10 minggu di ladang. Kelewatan menuai boleh menjejaskan hasil kerana selepas tempoh tersebut, daun akan mula gugur dimana ia mengandungi bahan yang dikehendakki untuk perubatan. Penuaian boleh dijalankan dengan memotong batang tanaman pada aras 5 cm dari aras tanah. Pastikan bahan tanaman yang dipetik tidak tereemar dengan bahan bukan organik seperti pasir, tanah dan bahan organik lain seperti najis ayam, serangga dan rumpai. Bakul buluh, rotan atau plastik boleh digunakan untuk mengendalikan hasil tanaman di ladang.

Pengendalian lepas tuai dilakukan dengan betul agar hasilnya boleh dipasarkan dengan kualiti yang dikehendakki oleh pengilang. Pertumbuhan tanaman yang baik di ladang tidak menjamin kualiti dan hasil yang tinggi jika penuaian dan aktiviti pengendalian lepas tuai tidak dijalankan dengan sempurna. Penuaian dan pengendalian yang sempurna dapat memastikan prestasi ladang yang baik dapat dikekalkan. Penurunan hasil dan seterusnya pengurangan pulangan kepada pengusaha boleh disebabkan oleh dua faktor utama iaitu kehilangan fizikal seperti tercieir dan rosak atau penurunan kualiti seperti penurunan kandungan bahan aktif bahan tanaman tersebut. Tanaman dukung anak yang dituai hendaklah dikeringkan secepat mungkin bagi mengelakkan penurunan kualiti. Beberapa sistem boleh digunakan untuk mengeringkan dukung anak. Bagi penanaman secara keeil-kecilan, dukung anak boleh dikeringkan dengan menjemur di kawasan teduh atau di bawah struktur pelindung hujan. Dalam keadaan cuaca yang baik, hasil dukung anak yang dituai didapati kering selepas 3 hingga 4 hari di dalam struktur pelindung hujan. Bagi pengeluaran secara komersial pula, pengeringan dengan menggunakan ketuhar komersial atau rumah pengeringan berasaskan ban pengeringan tembakau boleh digunakan.

Bagi memudahkan pengendalian dan penyimpanan bahan kering, pengeringan hendaklah dijalankan sehingga kandungan air ke tahap kurang daripada 10%. Jika ban pengawetan tembakau atau ketuhar komersial digunakan, suhu pengeringan hendaklah tidak melebihi 40°C. Bahan tanaman yang telah dikeringkan perlu disimpan di dalam bekas kedap udara. Setiap tanaman perlu disediakan anggaran Kosting untuk mengetahui cashflow. Kos pengeluaran bergantung kepada jenis tanah tempat tanaman ini diusahakan disebabkan penggunaan input tanaman dan pengurusan tanaman berbeza mengikut jenis tanah. Penggunaan input terutama baja organik dan tak organik adalah lebih tinggi di tanah bris berbanding dengan tanah aluvium ataupun gambut. Di samping itu, keperluan pengairan adalah sangat minimum bagi tanah gambut berbanding dengim tanah bris ataupun aluvium. Sehubungan dengan itu, kos pengeluaran sehektar bagi tanah bris, aluvium dan gambut masing-masing dalam lingkungan RM9 - RM20 (gred A) dan RM7 - RM9 bagi gred lain-lain. Kos pengeluaran sekilogram pula bergantung kepada hasil sehektar. Pada tahap hasil bahan kering sebanyak 1/200 kg/ha, anggaran kos pengeluaran sekilogram daun kering masing-masing bagi tanah bris, aluvium dan gambut ialah RM7.00. Semuga artikel herba Dokong Anak Part 1, Part 2 dan Part 3 ini memberi info berguna kepada pembaca blog anim agro technology. Wasallam!.

DOKONG ANAK... PELIK BUNYINYA...
DULU DIRACUN... RUMPAI BAHAYA...
IA BERKHASIAT....KINI BERGUNA...
DITANAM KOMERSIL...MAHALNYA...

By,
M Anem,
Senior Agronomist,
Taman Herba, Pusat Pertanian Serdang,
Serdang, Selangor,
Malaysia.
(18 Ramadan 1436H)
Posting dari Ban Non Plearn Unique House
Room 102, Chiang Rai, Thailand
On Coffee GAP Workshop

HERBA - DOKONG ANAK (Part 2)

DOKONG ANAK (Phyllanthus amarus, P. niruri, P. urinaria atau P. debelis) adalah sejenis herba yang telah dikenalpasti oleh Jabatan Pertanian dan Herbs Development Office (HDO) sebagai sejenis herba berpotensi tinggi untuk di komersilkan. Saya mengenali pokok dokong anak ini yang tumbuh meliar dikeliling rumah di kampong, Johor dahulu sebagai rumpai sahaja. Kini dokong anak juga dinamakan sebagai Buah amin, Nipon-nipon (Malaysia), Chanca piedra (India), Tumbuhan Meniran (Indonesia), Quebra pedra (Amerika Selatan), Zhen chu cao, ye xia zhu (China), Stone breaker dan sebagai Shatter stone (lnggeris). Tumbuhan renek ini adalah daripada keluarga Euphorbiaceae. Dukung anak atau juga dikenali dengan buah amin ialah sejenis rumpai yang boleh tumbuh di kawasan yang mempunyai habitat yang berbeza-beza daripada tanah gambut, tanah granit, tanah mineral, tanah bris dan pelbagai jenis tanah lagi. Tumbuhan ini banyak terdapat sama ada di kawasan lembap dan kering, di kawasan kebun atau tanah terbiar. Walaupun tumbuhan ini dianggap sebagai rumpai bagi petani, ia juga merupakan tumbuhan yang mempunyai khasiat perubatan yang bernilai bagi pengamal perubatan tradisional. Genus Phyllanthus ini mempunyai lebih 500 spesies dan sebahagian daripadanya mempunyai nilai perubatan dan digunakan untuk rawatan pelbagai penyakit sama ada oleh penduduk di kawasan tropika atau suhu sederhana. alam beberapa rujukan penulis dapati secara tradisi tumbuhan ini banyak digunakan dalam sistem perubatan Ayurvedik, Yunani, perubatan Cina dan Amerika Selatan untuk rawatan penyakit berkaitan buah pinggang seperti batu karang, malaria, asma, pelawas kencing, penambah selera makan dan penyakit yang berkaitan hati. Di Malaysia, tumbuhan ini ini banyak juga digunakan untuk rawatan kencing manis, darah tinggi, gigitan serangga berbisa, cirit-birit, gatal­-gatal dan jaundis. Sejak akhir-akhir ini, kajian saintifik terhadap tumbuhan ini mula diberi perhatian khusus oleh para penyelidik memandangkan ia mempunyai sifat antivirus terutama virus hepatitis B. Antara spesies ubatan didapati daripada dokong anak yang digunakan di Malaysia ialah Phyllanthus acidus (Pokok cermai), Phyllanthus emblica (Pokok Melaka) dan ketiga adalah Phyllanthus pluchea (Pokok naga buana). Artikel subuuh ini saya mampu membaca beberapa buah buku dan jurnal untuk ditulis dalam "Anim Agro Technology" mengenai potensi herba Dokong Anak yang boleh ianya dikomersilkan di Malaysia.

Penanaman dokong anak dibiakkan dengan menggunakan biji benih kerana ia mudah diperolehi daripada pokok matang. Bagi tujuan penyediaan tanaman untuk pengeluaran biji benih, batas tanaman hendaklah disungkupkan dengan lapisan plastik. Penyedut hampagas (vacuum) boleh digunakan untuk menyedut benih yang luruh dan terkumpul di permukaan plastik. Aktiviti ini dilakukan sebelum aktiviti penuaian tanaman dijalankan. Biji benih yang dikumpul, dibersihkan daripada bahan asing dan dikeringkan dengan menjemur selama 2-3 hari. Saiz biji benihnya apa yang penulis teliti adalah sangat kecil. Jumlah biji bagi setiap gram adalah dalam lingkungan 3,000 hingga 4,000 bergantung kepada spesies dan kualiti biji benih. Bagi memastikan percambahan yang memuaskan dan seterusnya pengeluaran bahan tanaman yang berkualiti, anak benih hendaklah terlebih dahulu disemai dengan menggunakan dulang semaian. Dengan andaian peratus pereambahan dalam lingkungan 60% dan populasi tanaman ialah 83,000/ha, jumlah biji yang diperlukan ialah 30-40 g/ha. Lazimnya petani komersil akanmelakukan kerja penyemaian yang boleh dilakukan dengan menggunakan set dulang menyemai stirofom. Penyiraman hendaklah secara sederhana supaya tidak terlampau kering atau basah, bagi memastikan anak benih tumbuh dengan baik. Anak benih mula bercambah selepas 5 hari penyemaian. Anak benih ini sedia untuk dipindahkan ke dulang penanaman 7 hari kemudian (Sila lihat foto disebelah). Ketinggian anak benih pada masa ini dalam lingkungan 10-15 cm. Bagi memastikan pertumbuhan di ladang baik serta seragam, elakkan menanam anak benih yang kurang subur atau dijangkiti penyakit dan yang diserang musuh perosak.

Penyediaan yanah dan batas tanaman adalah penting untuk menanam dokong anak. Dokog anak juga sensitif terhadap air bertakung. Justeru itu, sebaik-baiknya tanaman ini ditanam di atas batas dan lebar batas bergantung kepada sistem atau cara  penanaman. Bagi batas berukuran 120 cm lebar (parit ke parit), 4 baris penanaman boleh diamalkan dengan jarak 30 cm di antara baris. Ketinggian batas bergantung kepada sistem saliran kawasan penanaman. Bagi tanah bris, ketinggian batas yang disyorkan ialah 25-30 cm. Sebelurn pemasangan sungkupan plastik, pita titis hendaklah dipasang di setiap barisan tanaman.pemasngan sungkupan plastik penting bagi memastikan produk tanaman yang dihasilkan tidak mudah tercemar dengan tanah atau pasir diperingkat penuaian. Dukung anak dituai dengan memotong keseluruhan tanaman pada aras tanah. Jarak tanaman yang disyorkan ialah 30 cm x 20cm dan akan menghasilkan populasi tanaman sebanyak 83,000 pokok/ha. Lazimnya ia ditanam secara berperingkat untuk aktiviti penuaian yang juga berperingkat mengikut kehendak pasaran dan keadaan cuaca.

Pengurusan amalan agronomi dokong anak perlu dilakukan untuk mendapatkan hasil berkualiti. Aktiviti Pembajaan perlu juga dilakukan walau pun bunyinya agak pelik. Kadar pembajaan bergantung kepada jenis tanah. Bagi tanah aluvium dan tanah gambut, penggunaan baja organic seperti najis ayam sudah mencukupi. Bagi tanah berpasir seperti tanah bris, selain baja organik najis ayam, baja separa organik seperti Kokei (N:P:K:10:10:10) juga diperlukan. Dukung anak merupakan tanaman jangka pendek (tempoh tanaman hanya 8-10 minggu), oleh itu kesemua baja diberi sebelum menanam. Kedua-dua jenis baja (baja organik dan separa arganik) diberi dengan menggaulkannya rata sedalam 10 cm di permukaan batas seharj sebelum sungkupan plastik d:pasang. Kadar baja yang disyorkan mengikut jenis tanah. Aktiviti kawalan rumpai dilakukan mengikut jadual. Masalah rumpai di batas penanaman boleh dielakkan dengan menggunakan sungkupan plastik. Sungkupan plastik hendaklah dipasang dengan menutupi keseluruhan batas sebaik sahaja pemberian baja dan pemasangan pita titis. Selain untuk pengawalan rumpai, pengumpulan sungkupan juga boleh memastikan bahan tanaman yang dituai tidak tercemar dengan pasir, tanah atau bahan organik seperti rumpai. Selain itu, penggunaan sungkupan plastik pantul cahaya seperti ini juga boleh membantu mengelakkan serangan kutu daun (aphids). Dalam teknik pengurusan air dukung anak seperti juga tanaman lain, memerlukan pemberian air yang optimum untuk pertumbuhan yang terbaik. Kekurangan air boleh menjejaskan pengambilan zat makanan dan membantutkan pertumbuhan vegetatif. Sebaliknya, pemberian air yang berlebihan pula boleh menjejaskan pertumbuhan. Penjagaan tanaman dokong anak walau pun nampak mudah tetapi perlukan kemahiran penanam. Bersambung Part 3. Wasallam!.

DOKONG ANAK... PELIK BUNYINYA...
DULU DIRACUN... RUMPAI BAHAYA...
IA BERKHASIAT....KINI BERGUNA...
DITANAM KOMERSIL...MAHALNYA...

By,
M Anem,
Senior Agronomist,
Taman Herba, Pusat Pertanian Serdang,
Serdang, Selangor,
Malaysia.
(18 Ramadan 1436H)

HERBA - DOKONG ANAK (Part 1)

DOKONG ANAK (Phyllanthus amarus, P. niruri, P. urinaria atau P. debelis) adalah sejenis herba yang telah dikenalpasti oleh Jabatan Pertanian dan Herbs Development Office (HD) sebagai sejenis herba berpotensi tinggi untuk di komersilkan. Saya mengenali pokok dokong anak ini yang tumbuh meliar dikeliling rumah di Johor dahulu sebagai rumpai sahaja. Kini dokong anak juga dinamakan sebagai Buah amin, Nipon-nipon (Malaysia), Chanca piedra (India), Tumbuhan Meniran (Indonesia), Quebra pedra (Amerika Selatan), Zhen chu cao, ye xia zhu (China), Stone breaker dan sebagai Shatter stone (lnggeris). Tumbuhan renek ini adalah daripada keluarga Euphorbiaceae. Dukung anak atau juga dikenali dengan buah amin ialah sejenis rumpai yang boleh tumbuh di kawasan yang mempunyai habitat yang berbeza-beza daripada tanah gambut, tanah granit, tanah mineral, tanah bris dan pelbagai jenis tanah lagi. Tumbuhan ini banyak terdapat sama ada di kawasan lembap dan kering, di kawasan kebun atau tanah terbiar. Walaupun tumbuhan ini dianggap sebagai rumpai bagi petani, ia juga merupakan tumbuhan yang mempunyai khasiat perubatan yang bernilai bagi pengamal perubatan tradisional. Genus Phyllanthus ini mempunyai lebih 500 spesies dan sebahagian daripadanya mempunyai nilai perubatan dan digunakan untuk rawatan pelbagai penyakit sama ada oleh penduduk di kawasan tropika atau suhu sederhana. alam beberapa rujukan penulis dapati secara tradisi tumbuhan ini banyak digunakan dalam sistem perubatan Ayurvedik, Yunani, perubatan Cina dan Amerika Selatan untuk rawatan penyakit berkaitan buah pinggang seperti batu karang, malaria, asma, pelawas kencing, penambah selera makan dan penyakit yang berkaitan hati. Di Malaysia, tumbuhan ini ini banyak juga digunakan untuk rawatan kencing manis, darah tinggi, gigitan serangga berbisa, cirit-birit, gatal­-gatal dan jaundis. Sejak akhir-akhir ini, kajian saintifik terhadap tumbuhan ini mula diberi perhatian khusus oleh para penyelidik memandangkan ia mempunyai sifat antivirus terutama virus hepatitis B. Antara spesies ubatan didapati daripada dokong anak yang digunakan di Malaysia ialah Phyllanthus acidus (Pokok cermai), Phyllanthus emblica (Pokok Melaka) dan ketiga adalah Phyllanthus pluchea (Pokok naga buana). Artikel subuuh ini saya mampu membaca beberapa buah buku dan jurnal untuk ditulis dalam "Anim Agro Technology" mengenai potensi herba Dokong Anak yang boleh dikomersilkan di Malaysia.

Dukung anak ialah sejenis herba renek yang boleh mencapai tahap ketinggian 50-70 cm. Dalam penulis membuat penelitian terhadap marfologi tumbuhan ini mendapati iaitu batangnya ada beberapa warna sama ada ia hijau atau merah, bergantung kepada jenis dokong anak tersebut. Jabatan Pertanian telah mengenalpasti 3 spesis atau varietii dokong anak yang sesuai ditanam di Malaysia untuk tujuan komersil. Lazimnya ia mempunyai daun yang kecil (2-3 mm panjang), berbentuk bulat lonjong dan berwarna hijau (Sila lihat foto disebelah). Bunganya sangat kecil, berwarna kuning dan terbentuk di celah daun. Buahnya terdapat bawah setiap pelepah daun. Bahan aktif utama yang terdapat di dalam pokok dukung anak ialah filantin dan hipofilantin. Di Malaysia pada amnya terdapat tiga spesies dukung anak iaitu P.niruri, P.amarus, P.urinaria dan juga P.debelis. Hanya pakar dan mereka yang telah menanam dokong anak yang kenal dan faham akan perbezaan ketiga-tiga spesis ini. Pada penulis memang telah kenal dan tahu akan perbezaan dengan jelas setelah merujuk deskripsi daripada Jabatan Pertanian. 

Secara tradisional, kesemua spesies ini digunakan. Mengikut pengamal perubatan tradisional, P.debelis dan P. urinaria lebih pahit berbanding dengan P. niruri. Kaum India lebih meminati P. urinaria berbanding dengan spesies lain. Walau bagaimanapun kebanyakan pengamal perubatan tradisional Melayu menggunakan P. niruri. Spesies ini juga digunakan oleh pengilang tumbuhan ubatan untuk menghasilkan ubatan bagi rawatan jaundis. Sifat utama spesies tersebut boleh dibezakan dengan ciri marfologi. Antara tiga spesies tersebut, P. Debelis boleh tumbuh paling tinggi dimana ia boleh mencapai sehingga 80 cm. Phyllanthus urinaria pula lebih renek dan tumbuh lebih melata di permukaan tanah (Sila lihat foto disebelah). Warna batang dan daunnya pula berbeza kerana ia berwarna merah kehijauan. Apa yang penulis teliti dimana jumlah ranting P. urinaria didapati lebih banyak berbanding dengan spesis P. debelis. Mengenai ketinggian didapati spesis P. niruri antara tertinggi jika dibanding dengan ketinggian P. debelis dengan P. urinaria. Kesemua spesis tersebut juga mempunyai nilai farmaseutikal yang berbeza jika dibuat analisis dimakmal.

Dukung anak boleh adalah tumbuhan yang boleh diusahakan di kebanvakan jenis tanah sama ada tanah berpasir seperti tanah bris, bekas lombong, tanah mineral, aluvium atau tanah gambut. Walau bagaimanapun, perlu diketahui bahawa dukung anak memerlukan air yang mencukupi untuk pertumbuhan yang baik. Purata hujan bulanan bagi pertumbuhan yang terbaik adalah dalam lingkungan 180mm. Pengeringan bahan tanaman menggunakan cahaya matahari. Oleh itu, pengutipan hasil perlu dilakukan dalam keadaan cuaca yang kering. Penyediaan kawasan tanaman hendaklah bermula sekurang-kurangnya satu bulan sebelum tarikh menanam. Pembajakan pertama dijalankan dengan menggunakan pembajak piring untuk membaiki struktur tanah dan dapat menghapuskan rumpai. Bagi kawasan yang mempunyai nilai pH yang rendah (kurang 5.0), kapur magnesium berkisar (GML) hendaklah diberi semasa pembajakan pertama. Kadar kapur yang diperlukan bergantung kepada nilai pH dan jenis tanah. Bagi kawasan tanah bris, kadar kapur yang diperlukan untuk meningkatkan satu unit pH ialah 2.0-2.5 t/ha. Pastikan kapur ditabur dengan rata sebelum dibajak, supaya ia bergaul sebati dengan tanah. Kapur hendaklah diberi selang setahun untuk mengekalkan nilai pH pada tahap 5.0-6.0. Selain untuk meningkatkan pH, kapur juga merupakan sumber kalsium dan magnesium yang diperlukan oleh dukung anak. Lebar batas penanaman yang disyorkan ialah 120 cm dari tengah parit ke tengah parit manakala tinggi batas ialah 25-30 cm. Bagi kawasan tanah gambut dan kawasan lain yang mempunyai aras air bawah tanah yang lebih tinggi, batas tanaman hendaklah dibina lebih tinggi agar tanaman tidak rosak akibat banjir kilat. Selain itu, penyediaan sistem saliran yang mencukupi juga penting bagi kawasan yang menghadapi masalah saliran. Adalah penting penanam memahami akan amalan agronomi tanaman dokong anak dengan teliti sebelum menanam secara komersil. Bersambung Artikel Part 2 dan Part 3. Wasallam!.

DOKONG ANAK... PELIK BUNYINYA...
DULU DIRACUN... RUMPAI BAHAYA...
IA BERKHASIAT....KINI BERGUNA...
DITANAM KOMERSIL...MAHALNYA...

By,
M Anem,
Senior Agronomist,
Taman Herba, Pusat Pertanian Serdang,
Serdang, Selangor,
Malaysia.
(18 Ramadan 1436H)
Petang tadi bentang kertas 1- 'Seminar pengeksportan 
herba terpilih' di Klana Resort, Seremban 17.8.2015.